Hastalık ve zararlılar

Belirti ve zarar: Bademde ekonomik açıdan en önemli hastalıktır ve ülkemizde badem yetiştirilen hemen her yerde görülür. Yalnızca yaprakları hastalandırır: sarımsı yağ lekesi şeklinde başlayan lekeler turuncu, kızıl, kahverengi ve en son siyaha döner, kabuksu bir hal alır; yapraklar içe kıvrılır ve erkenden dökülür. Erken çiçeklenen çeşitler daha çok etkilenir [3].

Korunma: Sonbaharda yere dökülen yapraklar toplanıp imha edilmeli, ağaçlar hava akımına izin verecek aralıklarla dikilip taçlandırılmalıdır [3].

Belirti ve zarar: Bakteriler göz diplerinden, budama yaralarından ve yaprak izlerinden girer; kış sonu kanserler belirginleşir, dallarda zamk akıntısı, gözlerde yanıklık, yapraklarda saçma deliği görünümü ve meyvelerde çökük lekeler oluşur [7].

Korunma: Sertifikalı fidan ve sağlıklı aşı kalemi kullanılmalı, kurumuş ve hastalıklı dallar enfekteli kısmın 30–60 cm altından kesilip yakılmalı, budama aletleri dezenfekte edilmelidir. Dal kanseriyle bulaşık bahçelerde hasat sırıkla değil elle yapılmalı ve budama ağustos–eylülde yapılmalıdır [3].

Belirti ve zarar: Yaprak delende ilkbaharda yapraklarda kırmızı-kahverengi lekeler oluşur, sonra halka şeklinde dökülerek delikler kalır; nemli bölgelerde yaygındır. Monilya çiçek ve sürgünleri kurutur [3, 7].

Korunma: Sonbaharda hastalıklı tomurcukları taşıyan dallar budanıp imha edilmeli, yaprak ve meyveleri ıslatan yağmurlama sulamadan kaçınılmalı; monilyada enfekteli çiçek ve sürgünler kesilip imha edilmelidir [3].

Belirti ve zarar: Klokta ilkbaharda ilk yapraklar kalınlaşır, kabarır ve kıvırcıklaşır, kırmızı, sarı ya da açık pembe renk alır [7]. Badem pası yaprak, sürgün ve meyvelerde görülür [3].

Korunma: Enfekteli yaprak, sürgün ve dallar kesilip imha edilmeli; pasta önceki sezondan kalan yapraklar ve budama artıkları toplanıp yakılmalı, çevredeki konukçu yabani bitkiler uzaklaştırılmalıdır [3].

Belirti ve zarar: Kök ve kökboğazı çürüklükleri, solgunluk, dal ve gövde kanserleri ağaçların zayıflamasına ve kurumasına yol açar [3].

Korunma: Ağır ve su tutan topraklarda bahçe kurulmamalı, sertifikalı fidan kullanılmalı, taban suyu yüksek yerlerde sırta dikim yapılmalı, suyun gövdeye değmesi engellenmeli ve damla sulama tercih edilmelidir. Verticillium görülen ve özellikle pamuk yetiştirilen alanlarda en az 5 yıl badem bahçesi kurulmamalı; kanserli dallar sağlam dokuyu da içerecek şekilde kesilmeli ve aletler dezenfekte edilmelidir. Armillaria'ya karşı etkili bir kimyasal yöntem yoktur; dayanıklı anaç kullanmak en etkili yoldur [3].

Belirti ve zarar: Erginleri siyah renkli küçük arıcıklardır. Kışı meyve içinde larva olarak geçirir; dişiler iç kabuk sertleşene kadar her meyveye bir yumurta bırakır. Larvalar meyvenin içini yiyerek boşaltır ve yalnızca tohum kabuğu kalır. Bulaşık meyvelerde dış kabuk açılmaz, meyve hasattan önce kurur ve ağaçta asılı kalır [3].

Korunma: Hasatta ağaçta asılı kalan bulaşık meyveler toplanıp bir kafese konulmalı, ilk hafta doğal düşmanların (parazitoitlerin) çıkmasına izin verilip kalan meyveler imha edilmelidir. Hasattan sonra ağaçta kalan meyveler toplanıp derine gömülmelidir [3].

Belirti ve zarar: 2–2,5 mm boyunda, yassı ve sarımsı kahverengi, kanatları arı peteği desenli bir böcektir; yapraklarda özsu emer [3].

Korunma: Bahçe çevresine kavak ve söğüt gibi ara konukçular dikilmemeli, aşırı azottan kaçınılmalıdır. Mart ayında gövdelerin kireçle kaplanması zararlının kışlaktan çıkmasını engelleyerek popülasyonu düşürebilir [3].

Belirti ve zarar: Baklazınnı erginleri çiçeklerle, gözkurdu tomurcuklarla beslenerek meyve tutumunu azaltır [3].

Korunma: Erginler sabahın erken saatlerinde az hareketli olduğundan ağaç altına örtü serilip dallar silkelenerek toplanabilir; baklazınnı için ağaç altına konan suyla dolu mavi leğenler etkili tuzak olur. Çiçeklenmede yapılacak kimyasal mücadele tozlayıcı arılara zarar vereceği için bu dönemde kültürel önlemler büyük önem taşır [3, 7].

Belirti ve zarar: Larvaları gövde ve köklerde galeriler açarak ağacı zayıflatır ve kurutabilir [3].

Korunma: Bakım işleri tekniğine uygun yapılmalı, talaş çıkan bulaşık dallar kesilip imha edilmeli, galerilere tel sokularak larvalar öldürülmelidir. Ağaç altlarında yüksek ot bırakılmamalı, dipkurdu erginleri sabah ve akşam gövdeden toplanmalıdır [3].

Belirti ve zarar: Yaprak ve sürgünlerde özsu emerek ağacı zayıflatır; yoğunlukta dal kurumalarına yol açabilir [3].

Korunma: Yaprakbiti yumurtası görülen sürgünler kışın budanmalı, dut kabuklubiti kışın sert fırçayla temizlenmeli, yoğun bulaşık dallar kesilip imha edilmeli, kavlamış kabuklar kaldırılmalı, aşırı azottan kaçınılmalı ve uğur böceği gibi doğal düşmanlar korunmalıdır [3].