Badem yetiştirme rehberi

Badem sıcak ılıman iklim bitkisidir; yazları uzun ve sıcak, kışları aşırı soğuk olmayan bölgelerde ekonomik olarak üretilebilir. Kış soğuklarına şeftali kadar dayanıklıdır ve odunsu kısımları –25°C'ye kadar dayanabilir [6, 7]. Yetiştiriciliği sınırlayan en önemli etken ilkbahar geç donlarıdır: badem birçok meyve türünden önce çiçek açtığı için geç donların sürekli görüldüğü yerlerde kararlı ürün alınamaz. Çiçek tomurcukları –2/–4°C'ye dayanabilirken açmış çiçekler kaynaklara göre –1,5°C ile –2,2°C arasında, küçük meyveler ise –1/–0,6°C'de zarar görür [6, 7].

Geç donların etkili olduğu yerlerde geç uyanmayı sağlayan yönler seçilmeli, bahçeler soğuk havanın akıp gideceği yamaçlarda kurulmalı ve geç çiçeklenen çeşitler tercih edilmelidir. Bahçeler eğimin altından yaklaşık 15 m yukarıda ve orman alanlarına 25 m'den yakın olmayacak şekilde kurulmalıdır; ağaçlık alanlar soğuk havanın biriktiği don cepleri oluşturabilir. Çiçeklenme dönemindeki yağışlar döllenmeyi ve hastalıklar bakımından olumsuz etkiler [7].

Badem toprak bakımından seçici değildir; kurak, taşlı, çakıllı ve kireçli topraklarda iyi büyür, süzek ve derin topraklarda kökleri 3–3,5 m derine inebilir. Aşırı nemden, oynak taban suyundan, ağır ve geçirimsiz topraklardan hoşlanmaz; tuzlu topraklarda bahçe kurulmamalıdır [7].

Anaçlar: Bademin en uygun anacı badem çöğürüdür ve çeşitlerle çok iyi uyuşur, ancak kök kanseri ve nematodlara duyarlıdır. Badem × şeftali melezi GF 677 badem için en uygun anaçların başında gelir; kireçli topraklara ve kök-ur nematoduna dayanıklıdır, ağacı kuvvetli büyütür ve erken meyveye yatırır. GxN5 (Garnem) ve Cadaman ağır ve kireçli topraklara uyum sağlayan, nematoda dayanıklı diğer anaçlardır [7]. Erik anaçları bazı çeşitlerle uyuşmaz, ancak ağır ve su tutan arazilerde uyuşan çeşitler için kullanılabilir [6].

Toprakta sert tabaka varsa dipkazanla işlenmeli, dekara 4–5 ton ahır gübresi verilmeli; ahır gübresi yoksa yeşil gübreleme uygulanabilir. Dikim aralıkları anaca ve toprağa göre 5×2 m'den 7×7 m'ye kadar değişir [7]. Sertifikalı ve etiketli fidan kullanılmalıdır; kayıtsız fidan üretimi ve satışı yasaktır [7]. Badem fidanları çıplak köklü üretildiğinde saçak kök az olduğu için arazide fidan kaybı yüksek olabilir; mümkünse tüplü fidan tercih edilmelidir [6].

Açık köklü fidanlar kışı ılıman bölgelerde kasım sonundan itibaren dikilir; tüplü fidanlar yılın her ayı dikilebilir ve tutma oranları daha yüksektir. Aşı noktası toprak seviyesinin en az 8–10 cm üzerinde kalmalı ve hâkim rüzgârın tersine bakmalı; dikimden hemen sonra can suyu verilmeli ve fidanlar hereğe bağlanmalıdır [7].

Toprak işleme: Sonbaharda derin, ilkbaharda yabancı otlar tohuma kalkmadan önce sürüm yapılmalı; sulanmayan kurak bahçelerde yaz sürümlerinden kaçınılmalı ve sürümde köklerin yaralanmamasına dikkat edilmelidir [7].

Sulama: Düzenli sulama verimi artırır, dış kabuğun kavlamasını, iriliği, rengi ve tadı olumlu etkiler; damla ya da mini yağmurlama tercih edilebilir, ancak hasattan hemen önce sulama yapılmamalıdır [7]. Yıllık yağışı 600 mm'nin üzerindeki yörelerde sulamaya gerek duyulmaz; salma sulamada suyun kök boğazına değmemesine dikkat edilmelidir [6].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur [7]. Azotlu gübreler yüzeyden, fosforlu ve potaslı gübreler taç izdüşümüne açılan bantlara verilmelidir [6].

Budama: Badem ağaçları çok fazla budama istemez; kuruyan ve birbirine giren dallar alınmalı, taç ışık alacak şekilde aralanmalıdır. Ağaçlara modifiye lider şekil verilebilir; üçüncü yıldan itibaren yıllık sürgünler 40–50 cm'den kısaltılır, 15–20 yıl sonra gençleştirme budaması yapılır. Ege ve Akdeniz gibi kışı ılık bölgelerde budamaya yaprak dökümünden sonra başlanır [7]. Meyveler bir ve iki yıllık sürgünlerde ve buket dallarda oluştuğu için aşırı budamadan kaçınılmalıdır [6].

Verim: Sulanan bahçelerde dekardan yaklaşık 180–200 kg iç badem alınabilirken sulanmayan bahçelerde verim 60–70 kg civarındadır [1].

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri badem sayfasının kaynakçasında yer alır.