Ceviz yetiştirme rehberi

Ceviz kış ve ilkbaharda soğuklama ihtiyacını karşılayacak kadar soğuk, ilkbahar ve yazda ise normal büyüme ve olgunlaşmayı sağlayacak sıcaklık (22–35°C) ister. Genelde –20°C'nin altında zarar görse de –25°C'ye kadar dayanabilen çeşitler vardır. Sıcaklığın sıkça 42°C'yi aştığı ve nemin düşük olduğu yaz aylarında yeşil kabukta güneş yanıklığı görülebilir; erken yaz sıcakları içlerin dolmamasına, ağustostaki yanıklar iç cevizin büzüşüp kararmasına yol açar [4].

Don: Geç sonbahara kadar gelişmesini sürdüren genç ağaçların odunlaşmamış sürgünleri –9/–12°C'de zarar görür. Geç ilkbahar donları tomurcukların kabarması sırasında daha fazla zarar yapar: tomurcuklar kapalıyken –3°C'ye, tam çiçeklenmede –1°C'ye kadar dayanır. 35°C ve üzerindeki yaz sıcakları kabukta yanmalara ve %50'ye varan ürün kaybına neden olabilir [1]. Don alanı oluşan yerlere bahçe kurulmamalıdır; hava akımı olan meyilli araziler ilkbahar donlarından korunmak için avantajlıdır [1, 4].

Ceviz 2–4 m derine inebilen güçlü bir kök sistemine sahiptir. İdeal ceviz toprağı en az 1,5–2 m derinlikte, iyi drenajlı, milli-tınlı, geçirgen, organik maddece zengin ve havadar olmalı, tuz sorunu bulunmamalıdır. Taban suyunun yüksek olduğu yerlerde kök boğazı ve kök çürüklükleri ortaya çıkabilir [4]. Kil oranı %30'u geçen topraklarda bahçe kurulmamalı, mutlaka toprak analizi yaptırılmalıdır [1].

Fidan: Fidan kesinlikle ismine doğru ve sertifikalı olmalı, iyi gelişmiş, sağlıklı gövdeli, kök gelişimi yeterli ve kök kanseri, nematod ya da kök çürüklüğü belirtisi taşımayan fidanlar seçilmelidir [1]. Alınan fidanlar derhal dikilmeli, dikim gecikecekse kökler nemli kum ve toprak karışımında saklanmalıdır [4].

Çeşit ve tozlanma: Bölgeye uygun en az iki çeşit dikilmelidir [4]. Ceviz rüzgârla tozlanır, arı gibi tozlayıcı canlılara ihtiyaç duymaz; ancak ülkemizde yetiştirilen çeşitlerin çoğunda erkek çiçekler dişilerden önce olgunlaştığı için çiçeklenme zamanları uyumlu çeşitler birlikte dikilmelidir [1].

Ara tarım: Ceviz bahçelerinde ilk yıllarda tek yıllık bitkilerle ara tarım yapılması çoğu zaman cevizle uyumsuzluk yaratır. Bunun yerine, gençlik kısırlığı döneminde bahçenin işletme maliyetlerini karşılamak için ikinci ya da üçüncü yılda ürün verebilen nar, badem, erik ve şeftali gibi türlerle ara tarım önerilmektedir [6].

Sulama: Cevizin "kıraç yerlerin bitkisidir, sulama istemez" diye bilinmesi modern yetiştiricilik için geçerli değildir; ilk tesis yılından itibaren düzenli sulama yapılmalı, damla ya da mini yağmurlama tercih edilmelidir [1]. Çiçeklenme dönemindeki yağmurlar ve aşırı rüzgârlar tozlanmayı olumsuz etkileyebilir [4].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Ceviz gübreleme bakımından çok duyarlı bir bitki değildir; en önemli besin ihtiyacı azot olabilir [4]. Gübre genellikle temmuzda alınan yaprak örneklerinin analizine göre uygulanır [1]. Kış soğuklarına hassas Chandler ve Fernor gibi çeşitlerle kurulan bahçelerde geç dönemde azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır [1].

Budama: Ceviz ağaçlarında genellikle modifiye merkezi lider sistemi uygulanır. Fidan ilk yıl kök gelişimini teşvik etmek için 25–35 cm'den kesilir; sonraki yıllarda göz yönetimiyle 130–150 cm'nin üzerinde, geniş açılı en az 10–12 yan dal oluşturulur. Sert kesimlerden kaçınılmalıdır; aksi halde obur ve çıplak dallar oluşur. Budama ilkbahar donu olmayan yerlerde şubat–martta, don görülen yerlerde nisan–mayısta yapılmalıdır [1].

Verim: Aşılı ceviz ağaçları dikimden 3 yıl sonra meyve vermeye başlar ve ticari bahçelerde tam verime 8–10 yılda ulaşır. Geniş aralıklı, tamamen büyümüş bir ağaç 100–150 kg meyve verebilirken 7×7 m aralıklı ticari bahçelerde verim ağaç başına ortalama 40–60 kg'dır [1].

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri ceviz sayfasının kaynakçasında yer alır.