Fındık yetiştirme rehberi

Fındık nemli ve ılıman iklim bölgelerinde iyi gelişir; Karadeniz kıyı bölgesi dünyanın en uygun fındık ekolojisini oluşturur. Yarı nemli ve kurak bölgelerde yetiştirilebilse de sulama zorunludur. En uygun yerler yıllık ortalama sıcaklığın 13–16°C olduğu, kışın –8/–10°C'nin altına, yazın 36–37°C'nin üzerine çıkılmayan yerlerdir. Temmuz ve ağustosta yağış yetersizse mutlaka sulama yapılmalıdır. Karadeniz'de sahilden 80 km içeriye ve 1200–1300 m yüksekliğe kadar ekonomik olarak yetiştirilebilir [7].

Soğuk ve don: Fındığın odun dokusu tam dinlenmede –25/–30°C'ye dayanabilir. Çiçek tozları açıkta –4°C'ye, anter içinde –8°C'ye dayanır; dişi çiçekler (karanfiller) –8°C'den itibaren zarar görmeye başlar, –14°C'de büyük ölçüde zararlanır, –16°C'de tamamen ölür [7]. Soğuklama isteği çeşitlere göre 350–1050 saat arasında değişir; tozlanma dönemindeki uzun süreli yağışlar ve sisli havalar tozlanmayı engeller [3].

Çiçeklenme: Erkek çiçekler (püs) mayıs–haziranda, dişi çiçekler temmuz–ağustosta oluşmaya başlar; kasım–aralıkta başlayan tozlanma mayısa kadar sürer, mayısta döllenme olur ve meyve ağustosta hasat olumuna gelir [7]. Fındıkta döllenme olmadan meyve oluşmaz [3].

Köklerin büyük kısmı yaklaşık 60 cm derinlikte oluşur. Yüzeysel ya da kayalık araziler, altında geçirimsiz tabaka bulunan topraklar ve ağır killi topraklar uygun değildir; besince zengin, tınlı, humuslu, alüvyal ve geçirgen topraklarda iyi büyür. Hafif asidik toprakları sever; Karadeniz sahilinde yüksek taban suyuna dikkat edilmeli, gerekirse drenaj yapılmalı, eğimli arazilerde teraslama yapılmalıdır [3].

Kireçleme: Fındık pH'ı 5–7 arasındaki topraklarda normal gelişir; Karadeniz toprakları ise genellikle asidiktir. Kireç ihtiyacı ve miktarı toprak analiziyle belirlenmeli, pH'ı uygun bahçelere kireçleme yapılmamalıdır; kireçleme genellikle kasım–aralıkta ve 4–5 yılda bir analizle yinelenerek uygulanır [9].

Fidan: Fındık kök sürgünü (piç) verir ve üretim belirli kurallar dahilinde bu sürgünlerle yapılır. Güneş gören, pişkin, hastalıksız, 1–2 yaşlı ve iyi köklenmiş sürgünler seçilmeli; dikimden önce yaralı kökler kesilip fidanlar 35–40 cm'den budanmalıdır [9].

Dikim zamanı ve tozlayıcı: En uygun dikim zamanı sonbahardır; kışı sert geçen yerlerde ilkbaharda da dikim yapılabilir. Bahçede ana çeşide benzer meyve şekli ve kalitesinde tozlayıcı çeşitlere yaklaşık 1/10 oranında yer verilmelidir. 500 m ve daha yüksek yerlerde geç uyanan ve geç donlardan az etkilenen çeşitler tercih edilmelidir [9].

Ocak dikim sistemi: Bölgede geleneksel olarak uygulanır ve daha çok düz araziler için uygundur. Ocak, yaklaşık 120 cm çaplı bir dairenin çevresine dikilmiş 4–6 bitkiden oluşur; ocaklar arası mesafe kuvvetli topraklarda 5–6 m, zayıf topraklarda 4,5–5 m olmalıdır [3, 9].

Çit dikim sistemi: Fındık Araştırma Enstitüsü'nde geliştirilen bu sistemde ocak sistemine göre yaklaşık bir kat daha fazla verim alındığı bildirilmektedir. Özellikle meyilli ve sığ topraklı arazilerde öne çıkar: daha dar teraslar yeterli olur, çapalama, budama, gübreleme ve hasat kolaylaşır. Meyilli arazilerde 1,5–2 m genişliğinde teraslar ve 3,5–5 m teras aralığı, düz arazilerde 4–5 m sıra aralığı uygulanır; fidanlar 1,5–2 m aralıkla dikilir [9].

Budama fındıkta verimi artıran ve ekonomik ömrü uzatan en önemli kültürel işlemlerden biridir. Hastalıklı, yaşlı ve kuru dallar ile ocak içine yönelen dallar çıkarılmalı, ocaklar arası mesafe 4,5–6 m'de tutulmalı ve ocaktaki ana dal sayısı 6–8'e indirilmelidir; bahçe içindeki yabancı ağaçlar da gölgelemeyi önlemek için çıkarılmalıdır. Budama genellikle sonbaharda, büyük ölçüde yapraklar döküldükten sonra yapılır [9].

Kök sürgünü temizliği: Fındığın kök sürgünü verme eğilimi çok fazladır; bu sürgünler besin maddelerine ortak olur, ocağı sıklaştırır ve havalanmayı engeller. Bu nedenle sonbaharda ve mayıs sonu–haziran başında olmak üzere yılda en az iki kez temizlenmelidir [9].

Yenileme: Ocaklardaki bitkilerde verim dikimden 25–40 yıl sonra azalmaya başlar. Verimden düşen dallar sırayla dipten kesilir ve yerine çıkan bir sürgün yenileme dalı olarak bırakılır; böylece bahçe verimini kaybetmeden sürekli yenilenir [3].

Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur; analiz yapılmadan verilen gübre hem ekonomik kayba hem de gelişim bozukluklarına yol açabilir [9]. Ancak Okay vd. (1985)'e göre azotlu gübrenin yarısı fındıklar uyanmadan önce şubat sonu–mart başında, kalanı çiçek gözlerinin oluştuğu mayıs sonu–haziran başında, dal izdüşümündeki bir banda serpilip toprağa karıştırılarak verilir. Fosforlu ve potaslı gübreler 2–3 yılda bir kasım–şubat arasında, ahır gübresi ise 3–4 yılda bir verilir. Karadeniz fındık toprakları genellikle potasyum bakımından yeterlidir; gereksiz potaslı gübreleme asidik toprakların daha da asitleşmesine katkıda bulunur.

Yaprak örnekleri fındıkların hasat olumundan yaklaşık 10–15 gün önce, bir insan boyu yükseklikteki meyveli dalların güneş gören sürgünlerinin uçtan 3. ya da 4. yapraklarından alınmalıdır [9].

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri fındık sayfasının kaynakçasında yer alır.