Hastalık ve zararlılar

Belirti ve zarar: Ülkemizde yaklaşık 50 yıldır bilinen bir hastalıktır; önce Karadeniz'de, sonra Marmara'da görülmüştür. Sporlar suyla yayılarak kök ve kök boğazındaki yaralardan girer. En belirgin belirtisi kök boğazındaki kabuğun altında görülen koyu renkli, kötü kokulu lekeler ve kabukla doku arasındaki siyah-mavi sıvıdır. Genç ağaçların yaprakları birdenbire pörsüyüp kurur, yaşlı ağaçlarda kuruma tepeden başlar; yumaklar olgunlaşamaz ve kış boyunca dallarda asılı kalır [5].

Korunma: Su geçirmeyen ağır topraklarda bahçe kurulmamalı, ağaç gövdesine sık sık su değdirilmemeli, drenaja dikkat edilmelidir [4, 5]. En etkili yöntem hastalığa dayanıklı Maraval, Marigoule ya da Macit 55 gibi anaçlar üzerine aşılı çeşitlerle bahçe kurmaktır [2, 4].

Belirti ve zarar: Türkiye'de ilk kez 1968'de Marmara'da görülmüştür [4]. Gövde ve dallarda kabuk ve kambiyumu öldüren yaralar oluşturur; uzaktan ilk belirti dallardaki solan yapraklardır. Genç dallardaki yaralar sarımsı ya da turuncu kahverengidir; ileride çöküntüler, şişkinlikler ve boyuna çatlaklar oluşur, hastalanan ağaçta çok sayıda dip sürgünü görülür. Genç ağaçların kışın yapraklarını dökememesi tipik bir belirtidir. Sporlar rüzgâr, böcek ve kuşlarla taşınıp yaralardan girer [5]. Hastalık ABD ve Avrupa'da da kestane bahçelerine en fazla zarar veren hastalıktır [2].

Korunma: Hastalıklı fidan ve aşı kalemi sağlıklı yerlere taşınmamalı, ağaçlarda yara açılmamalı ve yaralar hemen aşı macunuyla kapatılmalı, hastalıklı dal ve sürgünler kesilip yakılmalı, dayanıklı çeşitlerle bahçe kurulmalıdır [5]. Birçok Avrupa ülkesinde geliştirilen biyolojik mücadele yönteminin hastalığa karşı en etkili yöntem olduğu bildirilmektedir [2].

Belirti ve zarar: Ülkemizde ilk kez 2013'te Yalova'da görülmüştür. Sürgün ve yapraklarda galler oluşturarak ağacın gelişimini ve verimini olumsuz etkiler [4].

Korunma: Kültürel önlemler ve dayanıklı çeşit kullanımının yanında, zararlının doğal düşmanı Torymus sinensis ile biyolojik mücadele Yalova ve Bursa'da başlatılmış, Karadeniz'de de uygulanmaktadır [4].

Belirti ve zarar: Larvalar meyve kabuğunu delerek içeri girer ve pisliklerini meyve içine bırakarak beslenir; meyve dökümüne ve pazar değerinin kaybına yol açar. Yılda bir döl verir. Hasatta gelişmesini tamamlamamış larvalar gömülerde, depolarda ya da satış sırasında meyveyi delip terk eder [5].

Korunma: Bahçede ve işleme sırasında ayrılan kurtlu meyveler derhal yok edilmeli; işleme yerlerinin ve gömülerin tabanı beton, duvarları sıvalı olmalı, çuvallar toprak yerine beton zeminde bekletilmelidir. Gömü yerleri satıştan sonraki aylarda, özellikle haziranda sık sık çapalanarak çıkan kurtlar yok edilmeli; kurtların gömü zeminine inmesi için hasat ile satış arasında en az 1,5–2 ay bırakılmalıdır [5].

Belirti ve zarar: Larvalar yaprak, yumak ve meyvelerde zarar yapar; zarar gören yumaklar haziran–eylül arasında dökülür. Bir larva dört yumağa zarar verebilir [5].

Korunma: Bahçe düzenli kontrol edilmeli, mücadele yöntemi ve zamanı için il ve ilçe tarım müdürlüklerine danışılmalıdır.