Hastalık ve zararlılar

Belirti ve zarar: Bakteri krem-yeşil renkli canlı ur ve siğillerde bulunur; urlar zamanla koyu kahverengi, çatlak ve tepesi çökük bir görünüm alır. Yaprak, çiçek ve meyve dökümüyle oluşan yaralarda küçük siğiller, sırık vuruğu, dolu ve budama yaralarında farklı büyüklükte urlar, don çatlaklarında ise dalı saran urlar oluşur; dallar çıplak bir görünüm alır [4].

Korunma: Sık don olan yerlerde ve fazla su tutan, tabanı killi topraklarda zeytin dikilmemeli ya da drenaj yapılmalıdır. Sağlıklı fidan ve aşı kalemi kullanılmalı, kanserli ağaçlar nemli ve yağışlı günlerde budanmamalı, aletler sık sık dezenfekte edilmelidir. Aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalı, sırıkla hasattan vazgeçilmeli ya da dalları zedelemeyecek önlemler alınmalı, budama artıkları hemen yok edilmelidir [4].

Belirti ve zarar: Kış sonundan erken ilkbahara kadar görülen ani solgunlukta sürgün ve dallar aniden kurur, kabuk erguvan rengine döner, yapraklar açık kahverengine dönüp orta damar boyunca kıvrılır. İlkbaharda başlayan yavaş solgunlukta çiçekler kahverengileşip mumyalaşarak ağaçta asılı kalır. Hastalık verim düşüklüğüne ve ağaç ölümüne yol açar; pamuk, domates, karpuz gibi çok geniş bir konukçu dizisi vardır [4].

Korunma: Sağlıklı üretim materyali kullanılmalı, hastalığın görülmediği alanlarda bahçe kurulmalı; konukçu bitkilerin yetiştirildiği yerlerde en az 2 yıl tahıl yetiştirildikten sonra zeytinlik kurulmalıdır. Toprak işleme yüzeysel ve taç izdüşümünün dışında yapılmalı, aşırı azot ve salma sulamadan kaçınılmalı, zeytinliklerde ara tarım yapılmamalı, hastalıklı sürgünler budanıp uzaklaştırılmalı, aletler dezenfekte edilmeli; solarizasyon da uygulanabilir. Bu hastalığa karşı etkili bir kimyasal mücadele yöntemi yoktur [4]; [5].

Belirti ve zarar: İlkbaharda yaprak üst yüzünde siyahımsı-gri, yuvarlak lekeler oluşur; lekenin çevresinde açık renkli bir halka ve onu çevreleyen ikinci bir halka görülür. Hastalıklı yapraklar dökülür, verim azalır ve erken meyve dökümü olur [4].

Korunma: Taban arazide ve ağır su tutan topraklarda zeytinlik kurulmamalı, gübreleme ve sulama tekniğine uygun yapılmalı, ağaçlar havalanacak ve ışık alacak şekilde budanmalı, yere dökülen lekeli yapraklar toplanıp yok edilmelidir [4].

Belirti ve zarar: Asıl zararını meyvelerde yapar: olgunlaşan meyvelerde kahverengileşme, genellikle uç kısımda içe çökük lezyonlar oluşur; meyve çürüyüp mumyalaşarak dalda asılı kalır. Sonbahar yağışları hastalığı artırır; şiddetli yıllarda %50'ye varan ürün kaybına yol açabilir, sofralık değeri düşürür ve zeytinyağının asitliğini ve peroksit değerini yükseltir [4].

Korunma: Yere dökülen hastalıklı yaprak ve meyveler toplanıp imha edilmeli, zeytin sineğiyle mücadele edilmeli, sık dikimden kaçınılmalı, hasat geciktirilmemeli, enfekteli dallar budanmalı ve taç havalanacak şekilde budanmalıdır [4].

Belirti ve zarar: Larvalar meyve etinde çekirdek çevresinde galeriler açarak beslenir; meyvelerin çürüyüp dökülmesine, zeytinyağı miktarının azalmasına ve yağın asitliğinin yükselmesine yol açar. Özellikle sofralık zeytinlerde zararı büyüktür ve ülkemizde zeytin yetiştirilen tüm alanlarda bulunur; bölgelere göre yılda 2–5 döl verir [4].

Korunma: Zeytin sineği yoğunluğunun yüksek olmadığı, en az 5 hektarlık alanlarda Bakanlıkça ruhsatlandırılmış tuzaklarla kitlesel tuzaklama yapılarak başarılı bir biyoteknik mücadele yapılabilmektedir; biyoteknik mücadele yapan üreticilere destekleme ödemesi de yapılmaktadır [4].

Belirti ve zarar: Yılda üç döl verir ve her döl farklı dönemde zarar yapar: yaprak dölü larvaları yaprak ve sürgünlerde galeri açar, çiçek dölü tomurcuk ve çiçekleri tahrip ederek meyve tutumunu önler, meyve dölü larvaları meyve sapından girerek meyvelerin dökülmesine yol açar. Bazı yıllarda %30'a varan ürün kaybına neden olabilir [4].

Korunma: Zeytin tomurcuklarının kabarmaya başladığı mart sonu–nisan başında üç ağaca bir eşeysel çekici tuzak asılarak, düşük ve orta yoğunluktaki popülasyonlarda etkili bir kitlesel tuzaklama yapılabilir [4].

Belirti ve zarar: Gövde, dal, sürgün, yaprak ve meyvelerde beslenir; beslendiği yerlerde kırmızı ya da mor lekeler oluşur. Lekeli meyveler pazar değerini kaybeder ve konserveleri yapılamaz; yoğunlukta ağaçlarda kurumalar görülür. Özellikle nemli sahil kesimlerindeki ve sulanan bahçelerdeki yeşil sofralık çeşitleri tercih eder [4].

Korunma: Toprak işleme, sulama, gübreleme ve budama usulüne uygun yapılmalı, budama artıkları yok edilmeli, bulaşık ağaçlardan alınan dayak ve sırıklar temiz ağaçlarda kullanılmamalı, bahçe kenarındaki çit bitkileri kontrol edilmelidir [4].

Belirti ve zarar: Larva ve erginler özsu emer; salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde karaballık (fumajin) gelişir ve fotosentezi engeller. Yoğunluk arttığında yaprak ve meyve dökümleri ile dal kurumaları başlar, ürün kaybı %60–70'e ulaşabilir; sonraki yıllarda ağaçlar meyve vermez hale gelebilir [4].

Korunma: Zayıf ağaçlar kuvvetlendirilmeli; kuruyan dallar kesilmeli, ağaçlar içine hava ve ışık girecek şekilde budanmalı ve gübreleme tekniğine uygun yapılmalıdır. Son don ve kırağıdan sonra yapılan budama zararlı popülasyonunu düşürmede önemli rol oynar [4].

Belirti ve zarar: Larvalar taze yaprak ve sürgünleri, özellikle fidanları ve ertesi yıl meyve verecek sürgünleri yer; yoğunlukta olgunlaşmamış meyvelerin etini de çekirdeğe kadar kemirir [4].

Korunma: Bahçe çevresindeki diğer konukçular yok edilmeli, kışın toprak sürülerek kışlayan larvalar yüzeye çıkarılmalı, ilk dönem larvaların sevdiği obur sürgünler temizlenip yok edilmelidir [4].

Belirti ve zarar: Pamuklu koşnil ve pamuklubit özsu emerek ağacı zayıflatır, çiçek ve tomurcuk dökümüne yol açar; zeytin kızılkurdu yumurtalarını zeytin sineğinin açtığı deliklere bırakır [4].

Korunma: Dip sürgünleri kesilmeli, yol kenarındaki zeytinliklerde tozlanmayı önleyen önlemler alınmalı ve pamuklanma görülen dallar budanmalıdır [4].

Belirti ve zarar: Yapraklar uçtan sapa doğru soluk yeşil renk alır, sararıp dökülür, küçülür ve rozetleşir; sürgün uçları kurur, ağaçlarda bodurlaşma ve çalılaşma görülür. Meyvelerde çekirdek büyürken kabuğun büyümesinin durmasıyla oluşan "maymun yüzlü" meyve tipik bir belirtidir; çiçek ve genç meyve dökümleri de görülür [4].

Korunma: Bahçe kurulmadan önce toprak analizi yapılarak bor miktarı belirlenmeli, dikim, sulama ve gübreleme tekniğine uygun yapılmalıdır [4].