meyve.biz

Meyveler / Erik

Erik

Erik, çok sayıdaki tür ve çeşidi sayesinde dünyanın farklı iklim bölgelerine uyum sağlamış bir meyvedir. Erik kültürü Anadolu'dan Yunanistan ve Roma'ya, oradan Batı ve Kuzeybatı Avrupa'ya yayılmış, ilk sömürgecilerle Amerika'ya götürülmüştür [1]. Türkiye 2024'te 376 bin ton erik üretti; üretimin yaklaşık dörtte biri Mersin'den geldi [9].

OŞMNMHTAEEKA

Yeşil aylar hasat dönemi. Erik meyvesi 6–7 ay gibi uzun bir süre pazarda bulunur ve yeşil olarak tüketilen çeşitleriyle ilk turfanda ürünler arasında yer alır [1]. Can erikleri nisan ortasından itibaren pazara çıkar, onları Japon erikleri izler; Avrupa grubu erikler ise genellikle temmuzun ikinci yarısından sonra olgunlaşır ve geççi çeşitlerin hasadı eylül–ekime uzanır.

Türkiye'de üretim

Türkiye'nin erik üretimi 2019'da 318 bin tondan 2024'te 376 bin tona istikrarlı biçimde yükseldi. Henüz kesinleşmemiş 2025 verileri ise üretimde belirgin bir düşüş olabileceğine işaret ediyor [9]. Erik, 2025'in şubat, mart ve nisan aylarındaki zirai donlardan etkilenen 65 ilde hasar gören çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak 16 ürün arasında yer almaktadır [8].

3182019329202033320213492022355202337620242282025*

Bin ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)

En çok üreten iller

İlTonPay
Mersin86.119%22,9
Bursa34.704%9,2
Antalya24.746%6,6
Adana16.513%4,4
Konya15.882%4,2

*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)

2024'te meyve veren yaşta 9,4 milyon, meyve vermeyen yaşta 1,7 milyon erik ağacı bulunuyordu; toplu meyvelik alanı 216 bin dekardı ve meyve veren ağaç başına verim 40 kg oldu [9].

Ülkemizde erik yetiştiriciliği daha çok Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgelerinde yoğunlaşmıştır [2]. Erik meyveleri taze tüketiminin yanında komposto, reçel, ezme, marmelat ve meyve suyu yapımında kullanılır, kurutularak da pazarlanır [1]; ayrıca konserve, pekmez, pestil ve derin dondurma olarak da değerlendirilir [7]. Türkiye'nin erik ihracatı ağırlıklı olarak Almanya, Hollanda, İngiltere ve Rusya gibi pazarlara yöneliktir; ihracatta erkenci çeşitler daha çok talep görürken geççi çeşitler depolama ve uzun mesafeli taşımaya daha uygundur.

Dünyada erik

Dünya erik üretimi 1994'te 6,3 milyon tondan 2024'te 12,7 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 1,66 milyon hektardan 2,63 milyon hektara genişledi. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %61'i Asya'da, %25'i Avrupa'da gerçekleşti; Çin dünya üretiminin yarısını tek başına karşılarken Türkiye bu dönemin ortalamasında altıncı büyük üretici oldu [3]. Türkiye'nin 2024'te dünya üretimindeki payı yaklaşık %3 oldu [3, 9].

Çin5.207 bin t
Romanya547 bin t
ABD497 bin t
Sırbistan482 bin t
Şili288 bin t
Türkiye257 bin t
Fransa208 bin t
İran194 bin t
İspanya181 bin t

1994–2024 yıllık ortalaması, bin ton. Kaynak: FAO (2026)

Besin değerleri

53 kcal

100 gram kabuklu çiğ siyah erikte [10]

Su84,9 g
Karbonhidrat13,5 g
Toplam şeker7,96 g
  Sakaroz4,46 g
  Fruktoz3,51 g
Lif1,3 g
Protein0,58 g
Yağ0,28 g
C vitamini1,8 mg
Potasyum186 mg
Fosfor19 mg
Magnezyum6,6 mg
Kalsiyum4 mg

Enerji Atwater özgül faktörleriyle hesaplanmıştır [10]. FAO verileri erik ile çakal eriğini (sloe) birlikte kapsamaktadır.

Hasat ve depolama

Hasat zamanı: Erik ağacında olgunlaşma tepeden aşağıya doğru ilerler; alttaki meyveler tepedekilerden 10–14 gün sonra olgunlaştığı için hasat 2–4 seferde yapılmalıdır. Sofralık erikler, ağaçta tam iriliğine ulaşıp rengini aldıkları, tatlandıkları ve etleri gevrek olduğu "sert olgun" dönemde toplanır; bu kadar ileri olgunluk yakın pazarlar için geçerlidir, uzak pazarlara gönderilecek erikler daha erken hasat edilmelidir. Can eriklerinde hasat zamanı çekirdeğin sertleşmesine ve meyve iriliğine göre belirlenir; kurutmalık erikler ise ağaçta aşırı olgunlaşıp bir miktar su kaybederek buruştuktan sonra hasat edilir [7].

Taşıma: Meyvelerin zedelenmemesi için en fazla üç kat erik alabilen küçük kasa ya da sepetler kullanılabilir; toplanan meyveler gölgeli bir alana ya da paketleme tesisine götürülmelidir [7].

Depolama: Erik klimakterik bir meyvedir, hasattan sonra olgunlaşmaya devam eder ve uygun koşullar sağlanmazsa çok çabuk bozulur. Tür ve çeşide göre 1–8 hafta depolanabilir; uygun zamanda hasat edilen meyveler 0°C ve %85–90 nemde Avrupa eriklerinde 3–4 hafta, Japon eriklerinde 7–8 hafta saklanabilir. Kontrollü atmosferde depolama da uygulanmaktadır [7]. Düşük sıcaklıkta iç kararması gösteren çeşitlerin kontrollü atmosfer koşullarında 4–8°C'de benzer sürelerle saklanabildiği belirtilmektedir. Hasattan sonra en önemli hastalık kahverengi çürüklüktür; gri küf ve Rhizopus çürüklüğü de görülür [7].

Bahçede yetiştirme

Soğuklama
+7,2°C'nin altında can erikleri 400–500 saat, Japon erikleri yaklaşık 600 saat, Avrupa erikleri ise 1000 saatin üzerinde soğuklama ister [1].
Don
Açmış çiçekler –2,2 ile –0,6°C'ye dayanabilirken genç meyveler –1,1 ile –0,6°C'de zarar görür; erken çiçek açan can ve Japon erikleri donların sık olduğu yerlerde sakıncalıdır [1].
Toprak
Toprak bakımından seçici değildir; saçak köklü olduğu için az derin topraklarda da yetişebilir. En uygun pH 6,5'tir [1].
Tozlanma
Avrupa grubunda çeşitler genellikle kendine verimli, Japon grubunda ise çoğunlukla kendine verimsizdir; bahçede tozlayıcı bulundurulmalıdır [1].
Bölge
Ilıman iklim bölgelerinde Avrupa, subtropik bölgelerde Japon erikleri tercih edilmeli; can erikleri Akdeniz Bölgesi'ne uygundur [1].
Ayrıntılı yetiştirme rehberi

Çeşitler

Hastalık ve zararlılar

Erikte cep hastalığı, erik pası, bakteriyel kanser, monilya ve şarka gibi virüs hastalıkları ile erik içkurdu, erik koşnili ve yaprakbitleri önemli sorunlardır [4, 6]. Hastalık ve zararlılarla mücadelede Bakanlığın badem-erik entegre mücadele teknik talimatından yararlanılması önerilmektedir [1].

Hastalık ve zararlılar rehberi

Benzer meyveler

Kaynakça

  1. Bircan, M. (2022). Erik yetiştiriciliği [Broşür]. Tarım ve Orman Bakanlığı, Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü.
  2. Çöçen, E., Canbay, A., Yavuz, Ç., Sarıtepe, Y., Özelçi, M. ve Altun, O. T. (2019). Avrupa grubu (Prunus domestica) bazı erik çeşitlerinin Malatya ekolojisindeki performansı. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 6(4), 678–684. https://doi.org/10.30910/turkjans.633556
  3. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
  4. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. (t.y.). Kayısı.
  5. Khan, A. S. (2016). Differences in fruit growth and ripening of early-, mid- and late-season maturing Japanese plum cultivars. Fruits, 71(5), 329–338. https://doi.org/10.1051/fruits/2016023
  6. Meyve hastalıkları [Derleme]. (t.y.).
  7. Özyalın, S. (2024). Erik hasadı ve depolanması. M. Güney ve S. Aras (Ed.), Erik yetiştiriciliği içinde (ss. 191–200). İKSAD Yayınevi. https://doi.org/10.5281/zenodo.14531917
  8. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Zirai dondan etkilenen çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak [Haber]. https://www.tarimorman.gov.tr/Haber/6733/Zirai-Dondan-Etkilenen-Ciftcilere-Destekleme-Odemesi-Yapilacak
  9. Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
  10. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2024). Plum, black, with skin, raw (FDC ID 2710837) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/2710837/nutrients