Meyveler / Kiraz
Kiraz
Kirazın anavatanı Kafkasya, Hazar Denizi ve Kuzeydoğu Anadolu üçgenini kapsayan bölgedir; bu nedenle Türkiye kirazın orijin merkezleri arasında yer alır. Dünyada yaklaşık 1500 kiraz çeşidi yetiştirilmektedir [9]. Türkiye, 1994–2024 ortalamasında dünyanın en büyük kiraz üreticisidir [2]; 2024'te 726.500 ton kiraz üretti [12].
Yeşil aylar hasat dönemi. Ülkemizde en erken kiraz hasadı mayısta, en geç hasat temmuzda yapılır [9]; tam çiçeklenmeden hasada kadar geçen süre erkenci Early Burlat'ta 40–50, 0900 Ziraat'ta 65–75 gündür [8].
Türkiye'de üretim
Türkiye'nin kiraz üretimi 2019–2024 arasında 656–737 bin ton aralığında istikrarlı bir seyir izledi. Henüz kesinleşmemiş 2025 verileri ise üretimde çok belirgin bir düşüş olabileceğine işaret ediyor [12]. Düşüşün başlıca nedeni, Türkiye genelinde 11 Nisan 2025'te yaşanan zirai dondur; bu dondan birçok il farklı ölçülerde etkilenmiş, kayısı başta olmak üzere birçok meyve türü zarar görmüştür [5]. 2025'in şubat, mart ve nisan aylarındaki zirai donlardan etkilenen 65 ilde destekleme ödemesi yapılacak 16 ürün arasında kiraz da yer almaktadır [11].
Bin ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)
En çok üreten iller
| İl | Ton | Pay |
|---|---|---|
| İzmir | 99.450 | %13,7 |
| Konya | 60.244 | %8,3 |
| Afyonkarahisar | 51.132 | %7,0 |
| Manisa | 45.957 | %6,3 |
| Bursa | 44.067 | %6,1 |
| İzmir | 48.754 | %22,9 |
| Manisa | 27.146 | %12,7 |
| Çanakkale | 17.367 | %8,1 |
| Mersin | 11.106 | %5,2 |
| Antalya | 9.408 | %4,4 |
*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)
2024'te meyve veren yaşta 21,4 milyon, meyve vermeyen yaşta 5,2 milyon kiraz ağacı bulunuyordu; toplu meyvelik alanı 775 bin dekardı ve meyve veren ağaç başına verim 34 kg oldu [12].
Kiraz üretimi ülkemizde başlıca Kemalpaşa (İzmir), Manisa, Akşehir (Konya), Sultandağı (Afyonkarahisar), Uluborlu (Isparta), Honaz (Denizli) ve son yıllarda Hadim ve Taşkent (Konya) yörelerinde yapılmaktadır. Türkiye kiraz ihracatında da söz sahibi ülkelerdendir [8]. Kiraz, ülkemizde sert çekirdekli meyveler içinde şeftali ve kayısıdan sonra en fazla üretilen meyve olarak bildirilmektedir [9].
Dünyada kiraz
Dünya kiraz üretimi 1994'te 1,6 milyon tondan 2024'te 3,1 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 292 bin hektardan 474 bin hektara genişledi. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %41'i Asya'da, %38'i Avrupa'da, %20'si Amerika kıtasında gerçekleşti; Türkiye bu dönemin ortalamasında dünyanın en büyük üreticisi oldu [2]. Türkiye'nin 2024'te dünya üretimindeki payı yaklaşık %23 oldu [2, 12].
1994–2024 yıllık ortalaması, bin ton. Kaynak: FAO (2026)
Besin değerleri
63 kcal
100 gram çiğ tatlı kirazda [13, 14]
| 100 g'da | Koyu kırmızı (2022) | Çiğ (2019) |
|---|---|---|
| Su | 82,2 g | 82,2 g |
| Enerji | 63 kcal | 63 kcal |
| Karbonhidrat | 16,2 g | 16,0 g |
| Toplam şeker | 13,9 g | 12,8 g |
| Lif | — | 2,1 g |
| Protein | 1,04 g | 1,06 g |
| Yağ | 0,19 g | 0,20 g |
| C vitamini | 10,4 mg | 7 mg |
| Potasyum | 230 mg | 222 mg |
| Fosfor | 23 mg | 21 mg |
| Magnezyum | 12,1 mg | 11 mg |
| Kalsiyum | 12 mg | 13 mg |
| Demir | 0,11 mg | 0,36 mg |
İki kayıt farklı yıllarda, farklı örneklerle yapılmış analizlere dayanmaktadır; "—" işareti ilgili kayıtta değerin bulunmadığını gösterir [13, 14].
Hasat ve depolama
Hasat: Kirazda hasat elle, tek tek yapılır ve çok kısa bir dönemde tamamlanması gerektiğinden önemli bir işçilik maliyeti oluşturur. Meyve yüzeyi tam rengini almalı, suda çözünür kuru madde en az %14–16 olmalıdır. Hasat günün serin saatlerinde, meyve sapı ile dal arasındaki boğumdan, sapı parmakla bastırmadan yapılmalı ve en az iki seferde tamamlanmalıdır. Erken hasatta yeterli irilik, tat ve renk oluşmaz; geç hasatta meyve yumuşar ve saptan kolayca ayrılır [8].
Soğuk zincir: Hasat mevsiminde bahçe sıcaklığı 30°C'nin üzerine çıktığından meyveler hemen ön soğutmaya alınmalı, çekirdek evi sıcaklığı yaklaşık 2°C'ye düşürülmelidir. Kirazda ön soğutma olarak genellikle 0–0,5°C'deki suyla soğutma kullanılır. Ön soğutmadan sonra soğuk zincir hiçbir aşamada kırılmamalı, taşıma soğutucu araçlarla yapılmalıdır [8].
Depolama: Kiraz ince kabuklu ve klimakterik olmayan bir meyvedir; ağaçtan toplandıktan sonra olgunlaşmaya devam etmez ve hasat sonrası kalite kaybı hızlıdır [7]. Modifiye atmosfer poşetlerinde ambalajlanan kirazların 0°C ve %90–95 nemde 45–55 gün muhafaza edilebildiği bildirilmektedir [8]. Bununla birlikte 0900 Ziraat çeşidinde perakende tipi modifiye atmosfer ambalajlarla yapılan bir çalışmada meyveler 0–1°C'de 21 gün depolama ve ardından 3 günlük raf ömrü boyunca başarıyla korunabilmiş; 28 günlük depolamadan sonra meyvelerin %11'inde, 35 günden sonra %26'sında yüzey çöküntüsü (pitting) görülmüştür [10]. Depolama süresi bu nedenle çeşide, ambalaja ve koşullara göre önemli ölçüde değişebilir.
Sap rengi: Sap rengi kirazda önemli bir kalite ölçütüdür; kahverengileşmiş saplar tüketicilerin kirazı reddetmesine yol açabilmektedir [4]. Depolama ve pazarlama sürecinde saplarda kahverengileşme ve kuruma, ağırlık ve sertlik kaybı ile mekanik zararlanmalar kirazın raf ömrünü sınırlayan başlıca etkenlerdir [10].
Hasat sonrası sorunlar: Sıkışmaya bağlı ezilmeler, yaşlanmaya bağlı bozulma (pebbling), mekanik stres ve kalsiyum noksanlığıyla ilişkili yüzey çöküntüleri (pitting), aşırı su kaybıyla büzüşme ve yumuşama başlıca fizyolojik sorunlardır. Başlıca hasat sonrası hastalıklar gri küf, kahverengi küf ve Mucor çürüklüğüdür; korunmada temiz meyve, temiz ortam ve yetiştirme döneminde dengeli beslenme esastır [8].
Bahçede yetiştirme
- Geç don
- Kiraz yetiştiriciliğini sınırlayan en önemli etkenlerden biridir; çiçek tomurcukları –2°C'ye yarım saat dayanabilirken –4°C'de neredeyse tamamı ölür, açmış çiçekler –2°C'de zarar görür [8].
- Soğuklama
- Kaynaklara göre çeşide bağlı olarak +7,2°C'nin altında yaklaşık 400–1700 saat arasında değişir; çeşitlerin büyük çoğunluğu 1100–1700 saate ihtiyaç duyar [3, 8, 9].
- Kışa dayanım
- Dinlenmedeki kiraz ağaçlarının kış soğuklarına kaynaklara göre yaklaşık –20/–29°C'ye kadar dayanabildiği bildirilmektedir; kışın sık sık –20°C ve altına düşen yerlerde yetiştiricilik önerilmez [3, 8].
- Toprak
- İyi drene edilmiş, su tutma kapasitesi iyi, pH'ı yaklaşık 5,5–7,5 olan topraklar uygundur; kökler aşırı neme çok hassastır [8].
- Hasat yağmuru
- Çatlamanın önlenmesi için hasat döneminin yağmursuz geçmesi gerekir [8].
Çeşitler
Hastalık ve zararlılar
Kirazda kiraz sineği, kanadı noktalı sirke sineği ve kiraz siyah yaprakbiti önemli zararlılar; monilya, yaprak delen, yaprak lekesi, bakteriyel kanser ve virüs hastalıkları ise önemli hastalıklardır [3, 8, 9].
Hastalık ve zararlılar rehberiBenzer meyveler
Kaynakça
- Engin, H. ve Ünal, A. (2006). '0900 Ziraat' kiraz çeşidinin kış dinlenmesi üzerine araştırmalar. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 43(1), 1–12.
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. (2016). Kiraz-vişne (Çiftçi Eğitim Serisi-6). Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü.
- Göksel, Z. ve Aksoy, U. (2017). Bazı kiraz çeşitlerinde uygulanan ön işlemlerin depolama süresince epikateşin ve klorojenik asit miktarına etkileri. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6(ICAFOF 2017 Özel Sayı), 207–214. https://doi.org/10.17100/nevbiltek.333577
- Hasdemir, M. (2025). Kayısı ürün raporu 2025 (TEPGE Yayın No: 421). Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü.
- İmrak, B. (2023). 'Sweetheart', 'Regina' ve '0900 Ziraat' kiraz çeşitlerinde meyve çatlamasının önlenmesine yönelik farklı uygulamaların etkisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 28(3), 502–512.
- İşlek, F., Yılmaz, N. ve Çavuşoğlu, Ş. (2023). Kiraz meyvelerinde hasat sonrası UV-C ve sıcak su uygulamalarının depolama performansı üzerine etkileri. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 10(2), 311–317. https://doi.org/10.30910/turkjans.1251032
- Kiraz yetiştiriciliği [Broşür]. (t.y.).
- Özden, A. (2026). Kiraz yetiştiriciliği ve dünya tarımındaki yeri [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi].
- Şen, F., Kınay Teksür, P. ve Türk, B. (2016). Perakende modifiye atmosfer ambalajlarının kiraz meyvelerinin depo ve raf ömrüne etkilerinin araştırılması. Meyve Bilimi, 1(Özel Sayı), 100–104.
- Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Zirai dondan etkilenen çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak [Haber]. https://www.tarimorman.gov.tr/Haber/6733/Zirai-Dondan-Etkilenen-Ciftcilere-Destekleme-Odemesi-Yapilacak
- Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2019). Cherries, sweet, raw (FDC ID 171719) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/171719/nutrients
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2022). Cherries, sweet, dark red, raw (FDC ID 2346399) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/2346399/nutrients